آب رفت سهم ایران از بازار جهانی کتاب های کودک و نوجوان_دانشجو

به نقل از دانشجو،‌ میراث ایرانیان شعر و ادبیات است و از این میراث به جهانیان سهمی نرسیده است. ادبیات ایران طی یکصد سال قبل دوره‌های مختلفی را پشت سر گذاشته است. از آزادی‌خواهی و مشروطه تا جرقه شکل‌گیری داستان ایرانی با موازین مدرن و جهانی، از شعر اجتماعی و نمادین در دوره پهلوی تا ادبیات عدل‌طلب و آرمان‌خواه دوران انقلاب و مقاومت در سال‌های تازه. از این همه آثاری که در قالب کتاب و نشریه انتشار شده است، اندک صدایی مجال شنیده شدن در خارج از مرزهای ایران را داشته است. در این بین سهم ادبیات انقلاب کمتر از همه بوده است.

ادبیات ایران در اغاز پیروزی انقلاب و بعد از آن، ادبیاتی پویا است که حاصل آن انتشار کردن آثار متنوعی در ژانرها و قالب‌های  گوناگون از جمله ادبیات کارگری، ادبیات دینی و آیینی، مقاومت و پایداری، کودک و نوجوان، ادبیات اجتماعی و … بوده و هست. 

صادرات کتاب در یک دهه قبل در تعداد بسیاری از کشورهای جهان به امری الزامی در حوزه اقتصاد و فرهنگ تعریف شده است. گردش مالی برخی از کشورهای جهان در این عرصه هر ساله روال صعودی داشته و طراحی برنامه‌های تازه، این کشورها را به یکی از قطب‌های مهم در امر صادرات کتاب تبدیل کرده است. به گفتن نمونه، چین بعد از پیوستن به سازمان تجارت جهانی در سال 2001، اغاز به جهت‌گیری اقتصادی در حوزه نشر کرد و تغییرات بسیاری را در این عرصه انجام داد؛ به طوری که برآورد می‌شود مقدار درآمد سالانه این سرزمین در برخی از سال‌ها به نزدیک به 200 میلیون دلار نیز رسیده است. 

با وجود این بازار و ظرفیت‌های نشر ایران، ما در بازارهای جهانی تا این مدت در پله‌های نخستین به سر می‌بریم،‌ عمده ناشران ایرانی هیچ چشم‌اندازی برای فراتر از مرزها قائل نیستند و تنها بازار داخلی را مورد نظر دارند. عدم وجود ناشران ایرانی در نمایشگاه‌های مهم دنیا که زمان‌های تبادل رایت و وجود جدی ایران در بازارهای منطقه را فراهم می‌کند،‌ خود گواه این ادعاست. ایرانیان حتی زمان‌های کشورهای منطقه را که در سال‌های تازه تشکیل شده و دسترسی به آن نیز زیاد سهل است،‌ از دست خواهند داد. در این بین آژانس‌های ادبی نیز جز تعدادی محدود چندان در ایران فعال نیستند و همین نوشته مسیر را دشوارتر کرده است.

با وجود همه این کاستی‌ها ما از یک ظرفیت نهفته و عظیم برخورداریم،‌ ظرفیتی که چندین دفعه حرف های شده می‌تواند سکوی پرش ما به بازارهای جهان باشد،‌ظرفیتی که ناشران نقل جهان را به غرفه جمهوری اسلامی در نمایشگاه‌های کتاب خارجی می‌کشاند و آن چیزی نیست جز ادبیات کودک و نوجوان،‌ کتاب‌های کودک و نوجوان و تصویرگری‌‌های ایرانی. با این حال چند سالی است که در منفعت گیری از این ظرفیت نیز کوتاهی می‌کنیم‌. مجید جعفری‌اقدم مدیر آژانس ادبی پل که سال‌های قبل اندوخته‌گذاری قابل توجهی بر فروش رایت کتاب‌های کودک و نوجوان ایرانی به ناشرانی خارجی داشته است،‌ در این عرصه می‌گوید،‌ ادبایت کودک و نوجوان هم در ایران و هم در جهان قابلیت بالایی برای ورود به بازار کشورهای دیگر دارد.

جعفری‌اقدم تصریح می‌کند: این که ادبیات کودک و نوجوان ایرانی سکوی پرش ما به بازارهای جهانی است‌، هم به موقعیت ادبیات کودک و کتاب‌های تصویری در جهان برمی‌گردد و هم به حالت آن در داخل سرزمین. در کل بازار خرید و فروش کتاب‌های کودک و نوجوان در جهان بازار پرفروش و پردرآمدی است، چرا که یک کتاب کودک تصویری به گفتن یک کالای فرهنگی در اقتصاد نشر توأمان دو آورده دارد، متن و عکس. یعنی هم از رایت عکس و هم از رایت کتاب می‌توان درآمد داشت.

وی ادامه می‌دهد: هم‌این چنین با دقت به این که طبق معمولً متن کتاب کودک از مباحث نژادی،‌ دینی، سیاسی و … خالی است و عموما جنبه‌های عمومی دارد،‌ فرامرزی می باشند و سریعتر قابل فروش و یا قابل مبادله در بازارهای رایت است، به این علت ملاحظات جانبی آنگونه که در کتاب‌های بزرگسال است در کتابهای کودک وجود ندارد. ملاحظات کمتری وجود دارد و راحت‌تر این کتابها مبادله می‌شود.

به حرف های جعفری اقدم،‌ مسئله سوم در خصوص حالت کتابهای کودک در جهان این است که در قیاس با کتابهای دیگر، کتابهای کودک طبق معمول مخاطبان بسیاری دارند که این مخاطبان هم خود کودکان می باشند و هم مخاطب کتابهایی درمورد کودکان که طبق معمول برای منفعت گیری والدین و مربیان طراحی شده است،‌ به این علت حجم کتاب‌های کودک و نوجوانی که در جهان برای فروش رایت اراعه می‌شود،‌ زیاد است.

وی ادامه می‌دهد:  اما در ایران هم ما اوضاع بهتری در قیاس با کتاب‌های دیگر داریم، ما در تصویرگری نسبت به تعداد بسیاری از کشورها پیشرفت بیشتری داریم،‌ هر چند عمده تصویرگری‌های ما گرته‌برداری از نمونه هایی اروپایی و غربی است،‌ اما باز تصویرگرایی ایرانی که تصویرهایی با حال و هوای شرقی و ایرانی دارند،‌ نیز کم تعداد نیستند.

جعفری‌‌اقدم می‌گوید: کتابهای کودک ما اولاً به جهت تصویرگری قابلیت اراعه در بازارهای نشر جهانی دارند و اکثر تصویرگران ایرانی در رویدادهای ادبی تصویرگری جهان جوایزی را از آن خود کرده‌اند‌، از طرف دیگر تصویرگران ایرانی قابل توجهی توانسته‌اند به بازار نشر جهانی راه اشکار کرده و از ناشران خارجی خواست کار بگیرند،‌ طبیعتا تعداد این  تصویرگران ایرانی ما از نویسندگانی که آثارشان به بازار جهانی راه اشکار کرده زیاد تر است،‌  ما حداقل 10 تصویرگر ایرانی داریم که در کشورهای گوناگون برای ناشران خارجی از جمه ناشران چین و ترکیه و اروپا تصویرگری می‌کنند. به این علت تصویرگری ما به درجه‌ای از پیشرفت رسیده که خواهان تعداد بسیاری در جهان دارد،‌ هم‌این چنین کتابهای کودک ما از جهت تصویرگری قابلیت اراعه در جهان را دارند و یکی از امتیازات آن است.

وی امتیاز دیگر کتاب‌های کودک ایرانی را منفعت گیری از موضعات عام و فراگیر در همه چهان گفتن کرده و می‌گوید: موضوعات ادبیات کودک و نوجوان ایران،‌ فارغ از مرزبندی‌های سیاسی است،‌ این امتیازی برای نشر ایران در جهان محسوب می‌شود،‌ به عبارت دیگر ادبیات کودک و نوجوان ما در قیاس با کتاب‌های بزرگسال کمتر از ملاحظات سیاسی، اجتماعی و مذهبی برخوردار است،‌  به این علت راحت‌تر در بازارهای جهانی قابل اراعه می باشند.

مدیر آژانس ادبی پل اضافه می‌کند: مسئله چهارمی که امتیاز کتاب‌های کودک و نوجوان ایرانی در قیاس با دیگر موضوعات و کتاب‌هایی که در ایران چاپ می شود،‌ محسوب می‌شود،‌ این است که ناشران کودک و نوجوان ایرانی در قیاس با ناشران دیگر، ناشران نیرومندتر و حرفه‌ای‌تری می باشند و کتابهایی که تشکیل می‌کنند، عمدتاً کتابهایی می باشند که به جهت کیفیت محتوایی و هم به جهت کیفیت فیزیکی یعنی چاپ و تصویرگری می‌توانند با زیاد تر کتاب‌ها در کشورهای اروپایی و رقابت کنند. به همین علت است که از قدیم‌الایام ناشران کودک تمایل به وجود در نمایشگاه‌های کتاب خارجی را داشتند.

وی ادامه می‌دهد: به عبارت دیگر سابقه وجود ناشران ایرانی در جهان زیاد تر به ناشران کودک و نوجوان باز می‌گردد،‌ فارغ از ناشران دولتی که در موضوعات خاص دینی وجود داشتند، در مرتبه اول این ناشران کتاب کودک بودند که نخستین‌ حضورها را توانایی می‌کردند،‌ این جهت شد که بتوانند استانداردهای بازارهای بین‌المللی را کشف کرده و تلاش کنند، کتاب‌هایشان را در راستای همین استانداردها کار کنند.

جعفری‌اقدم در برسی از حالت حاضر نیز این چنین می گوید: در سال‌های تازه حالت وجود ما در بازارهای جهانی رو به افول گذاشته است،‌ وجود ما در بازارهای بین‌المللی یا رو به افول رفته یا تعطیل شده است،‌ در حوزه کودک و نوجوان نیز همین حالت صادق است. اما برخی از ناشران کتاب کودک و نوجوان ایرانی  جدا گانه از دولت تلاش کردند که هم چنان حضورشان را در بازارهای بین‌المللی نگه داری کنند، ارتباطشان را با ناشران دیگر و مخاطبان خارجی  برقرار نگه دارند،‌ اما تعدادشان اندک است،‌ چرا که وجود در بازارهای بین‌الملل هزینه بردار و نیازمند حمایتدولتی است. یعنی تسهیلاتی باید از طرف دولت در جهت وجود ناشر ایرانی فراهم شود که در دوره تازه متاسفانه این تسهیلات تعطیل شده است. این نوشته لطمه بسیاری به حوزه کتاب کودک ایران در جهان زده است و شما اگر با 5 سال پیش قیاس کنید در آن سال احتمالا زمان هایی که فراهم می بود، برای مثال 100 کتاب کودک ایرانی در جهان اراعه می‌شد،‌ اما این زمان‌ها اکنون افت یافته و به 10 کتاب تقلیل یافته است. کتابهایی هم که از طریق دولتی اراعه می‌شود، طبق معمول کتابهایی است که کیفیت بازار جهانی را ندارد.

انتهای مطلب/