سیره حضرت زهرا(س) در مبارزه با نابرابری های اجتماعی_دانشجو

به گزارش دانشجو، حضرت فاطمه زهرا (س)، دختر گرامی پیامبر اسلام حضرت محمد (ص)، نه تنها از نظر معنوی و دینی به گفتن الگویی عالی برای مسلمانان نقل است، بلکه در روبه رو با نابرابری‌های اجتماعی و مشکلات اجتماعی نیز رفتاری شجاعانه و آگاهانه از خود نشان داده است. حضرت زهرا در طول زندگی‌اش چندین دفعه بر عدل اجتماعی پافشاری کرده و در راستای تحقق حقوق زنان، مستضعفان و نیازمندان جامعه، جهاد کرده است.

محمدرضا آتشین صدف، استاد حوزه علمیه قم، طی یادداشتی به نوشته «روبه رو حضرت زهرا (س) با نابرابری‌های اجتماعی» پرداخته است.

الزام فهمیدن درست کنش‌های حضرت زهرا (س)

تعداد بسیاری از ما غالباً به روشای سهل‌انگارانه کنش‌های اهل‌بیت را تفسیر می‌کنیم و آنها را نشانه‌هایی از نیک‌خویی و فداکاری‌هایی فردی‌ برداشت می‌کنیم؛ این نگرش سطحی و محدود به رفتارهای حضرت زهرا (س) ما را از فهمیدن عمیق‌تری از معانی اجتماعی این کنش‌ها و تأثیراتشان بر جامعه غافل می‌سازد.

یکی از چالش‌های بازدید سیره اهل‌بیت علیهم‌السلام و از آن بین حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها اسیرشدن در کلیشه‌ها برای فهمیدن رفتارها و موضع‌گیری‌های آنان است. تعداد بسیاری از ما غالباً به روشای سهل‌انگارانه کنش‌های آن بزرگان و بزرگواران را تفسیر می‌کنیم و برخی رفتارها را فقطً نشانه‌هایی از نیک‌خویی و فداکاری‌هایی فردی‌ برداشت می‌کنیم؛ برای مثال، بخشیدن لباس نو به فقیر در شب عروسی و پوشیدن لباس قدیمی یا بخشیدن افطاری خود به مسکین و یتیم و اسیر و… در نظر ما چه‌بسا تنها نمود‌هایی از دلسوزی و انسانیت به شمار آید.

این نگرش سطحی و محدود به رفتارهای حضرت فاطمه(س) ما را از فهمیدن عمیق‌تری از معانی اجتماعی این کنش‌ها و تأثیراتشان بر جامعه غافل می‌سازد؛ به این علت بایسته است که به‌جای آنکه این عمل های را فقطً در قالب فضائل فردی اهل‌بیت‌(ع) مشاهده کنیم، آنها را کنش‌هایی اجتماعی در نظر بگیریم که به‌طور مستقیم از بین بردن نابرابری‌های اجتماعی و تشکیل تغییرات مثبت در جامعه را نشانه گرفته است.

این‌گونه رفتارهای حضرت فاطمه‌(س) نه فقط نمایانگر فضائل انسانی و اخلاقی، بلکه نشان‌دهنده آگاهی ژرف اجتماعی و ضمانت بالای آن حضرت به قسط و عدل است. در واقع این رفتارها تجلی حس مسئولیت عمیقی است نسبت به قشرهای فقیر جامعه؛ ضمانت و حس مسئولیتی که به موازات فضائل فردی، به تحقق اهداف انسانی و الهی در سطح کلان پشتیبانی می‌رساند.

از این رو، در تحلیل سیرت و سیره ایشان، باید به اغراض و ابعاد اجتماعی و نیز تأثیرهای گسترده آنها در جامعه دقت بیشتری کرد و در جستجوی تعبیر و تفسیری باشیم که بتواند پیوند بین این کنش‌ها و تحقق عدل اجتماعی را بر ما آشکار سازد؛ وگرنه به بیراهه رفته‌ایم.

لزوم دقت به چالش‌های اجتماعی در فهمیدن سیره فاطمی

چند سوال اساسی می‌تواند ما را در فهمیدن عمیق‌تر حالت اجتماعی و رفتاری حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها پشتیبانی دهد؛ اساساً چرا باید در جامعه نیازمندانی وجود داشته باشند که حتی در شب عروسیِ دختری جوان، ناچار به خواست لباسی از او شود؟ آیا آن فقیر به راستی فردی وقیح و بی‌شرم بوده یا از سر ضروری؟ چرا حضرت زهرا(س) و خانواده‌اش باید غذای افطاری خود را به سائلان ببخشند؟ آیا ایشان نمی‌توانستند بگویند برو خدا روزی‌ات را جای فرد دیگر حواله کند؟

این سوال‌ها و شبیه آنها نه تنها ما را به تأملی عمیق‌تر در سیره اهل‌بیت‌(ع) فرامی‌خواند، بلکه شرایط اجتماعی و اقتصادی حاکم بر آن روز جامعه و نیز جامعه امروز را نیز در معرض نقد و بازدید قرار می‌دهد.

جواب سوال اول، وجود نابرابری‌های اجتماعی و به گفتن دیگر، بی‌عدالتی اجتماعی در جامعه است. به یاد داشته باشیم که هر نوعی از فقر و نیازمندی، همیشه نتیجه ندانم‌کاری‌ها و ناکامی‌های فردی نیست؛ بلکه در تعداد بسیاری از موارد بازتابی از ساختارهای نادرست اقتصادی و اجتماعی است.

جواب به سوال دوم این است که حضرت فاطمه زهرا‌(س)، دختر بنیان‌گذار حکومت اسلامی این جامعه است؛ و لذا حس مسئولیت بیشتری نسبت به نابرابری‌های اجتماعی دارد؛ در واقع ایشان در برابر این مشکلات بیشتر از دیگر مؤمنان، حس مسئولیت می‌کند؛ این چنین است امام علی(ع) که حتی در میانه نماز نیز در جهت کاستن از نابرابری‌ها، بی‌درنگ انگشتر خود را به فقیر می‌بخشد.

با دقت به این نگرش، اگر مجدد ماجرای مجاهدت‌های حضرت فاطمه سلام‌الله‌علیها را در دوران پیامبر اکرم(ص) و نیز در وقایع بعد از رحلت آن حضرت مرور کنیم، لایه‌های ژرف‌تری از چرایی و چگونگی آن رفتارها بر ما آشکار می‌شود؛ ناگفته پیداست که این نگاه، هیچ زمان نافی جنبه‌های اخلاقی و عرفانی سیره اهل‌بیت‌(ع) نیست؛ بلکه تأکیدی است بر این معناست که سیره اهل‌بیت‌(ع) همانند قرآن کریم لایه‌ها و بطون بسیاری در طول هم دارد.

مسئله پایانی این که با دقت به نابرابری‌ها و اختلافات طبقاتی حاضر در جامعه امروزمان به‌شدت به این نوع نگاه به سیره اهل‌بیت‌(ع) نیاز داریم؛ باشد که همگان مخصوصاً دولت‌مردان‌مان به روش اهل‌بیت‌(ع) در این عرصه تأسی کنیم برای اصلاح ساختارهای اجتماعی و اقتصادی در راستای تحقق عدل اجتماعی یا دست‌کم دامن نزنیم به این نابرابری‌ها و اکتفا نکنیم مطالعه داستان‌وار زندگی آنها و خواندن طوطی‌وار قرآن و نهج البلاغه.

انتهای مطلب/