موسیقی تارنوش فراتر از مرزها و سنت ها / آنک انسان!_دانشجو

به گزارش دانشجو، آلبوم موسیقی «انسان» اثری تازه از گروه «تارنوش» با اراعه فضاهای تازه‌ای در قالب موسیقی ایرانی، از چهارم مهر انتشار و در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است. این آلبوم به آهنگسازی بهنام جهانبیگلو تلاشی است برای منفعت گیری‌ای تازه از سازهای اصیل ایرانی و رسیدن به رنگ بندی تازه‌ای در موسیقی ایرانی.

آلبوم «انسان» شامل 7 قطعه است؛ بَدو، شوق، دَرک، عشق، جمع، ایل و انسان.

در روزهای قبل میرعلیرضا میرعلی‌نقی منتقد و پژوهشگر عرصه موسیقی، با نگارش یادداشتی، ما را با ابعاد متغیری از آلبوم «انسان» آشنا کرده است. در ادامه متن این یادداشت را مطالعه می‌کنید:

آنک انسان !

میرعلیرضا میرعلی نقی پژوهشگر تاریخ موسیقی کلاسیک ایران؛ گرایش تهران/ روزنامه نگار و منتقد موسیقی

هیچ اثری در موسیقی از “معنی تاریخی” خود ؛ جدا نیست. مگر موسیقی‌هایی که اصالتاً تاریخ بندی مشخصی ندارند و محدود به جغرافیا و خرده فرهنگی موروثی خود می باشند، نظیر اکثر موسیقی‌های نواحی. معنی تاریخی در “مدنیت” شکل می‌گیرد و در هر دوره وابسته به گفتمان غالب در آن دوره است.‌ اندیشه‌ها؛ نوشته‌ها و ساخته‌های موسیقیدان متفکر، جواب او به آن گفتمان غالب است. در دهه 1340؛ این گفتمان مبتنی بر پنداشتن “قداست” بی تردید برای میراث ملی و منحوس پنداشتن هر چه متعلق  به فرهنگ فرنگی می بود! در دهه 1350 آرام آرام او گفت و گو تکثر حوزه‌های موسیقی و همزیستی مسالمت آمیزشان نقل شد. دهه 1360 مساعی اولیای امور برای پرستش بی قید و شرط کل هرآنچه که “سنت” پنداشته شده؛ صرف شد و از دهه 1370 رویکردهای عظیم تکنولوژیک جای او گفت و گو‌های انتزاعی شبه فلسفی را گرفت. گفتمان غالب؛ اکنون بر مدار دوری و نزدیکی به خداوندگار عالم آتی، حضرت مولانا “هوش مصنوعی” است که ساکنان کره ارض تلاش در منفعت گیری بهینه از آن دارند و گروهی از خلایق؛ آن را از هر جهت بر بنی نوع انسان که گویا آفریننده این خداوندگار تازه الظهور است؛ برتر می‌شمارند. درست است که هوش مصنوعی به تعداد بسیاری از ساحت‌های زندگی آدمیان ورود کرده و حتی به زعم عده‌ای: “آهنگسازی(از مطرح نغمات و  تنظیم ارکستر تا بازسازی صدای خوانندگان خدابیامرز!) را هم مسئولیت می‌گیرد !”، به نظر نگارنده، کار هنری آقای جهانبگلو نوعی پاسخگویی سنجیده هم هست، به افرادی که تا این مدت همه هستی‌شان را به غول عظیم فناوری نباخته‌اند. افرادی که امکانات دیجیتال را تابع ذوق و زیباشناسی آدمی می‌خواهند(و نه برعکس) و اصالت اندیشه را با کارکردهای پرسرعت نادرست نمی‌گیرند.

 از این تعبیرهای تراژیک / کمیک که بگذریم، به هر حال عقل سلیم می‌فرماید که تا این مدت هم قیمت هر چیزی بستگی به رویکرد آدمیزاد دارد. منفعت گیری‌های بازاری و سطحی از هوش مصنوعی زیاد است و همان‌ها است که راه را بر فکر درست، بسته است. همیشه یک اقلیت صحیح می‌تواند با کاری سنجیده، تخریب‌های یک اکثریت غلط را باطل کند. حداقل امید، همین است.

“آنک انسان!” نام یکی از واپسین کتابهای فریدریش ویلهلم نیچه فیلسوف نامی آلمانی/ انسانی/ جهانی است. از آخرین متفکران بزرگ اروپای اواخر قرن نوزدهم که صدای پای هیولای آخرالزمانی روزگار آینده را سریعتر از دیگران شنیده می بود. این گفتن از این روی برای این یادداشت برگزیده شده که در آلبوم “انسان”، وجود انسان شنیده می‌شود و حکایت از قوت انتخاب و سلیقه اوست، نه تفویض اختیار به هوش مصنوعی و یا گزینه‌های بی مقصد در دریای امکاناتی که تکنولوژی حاوی آنهاست. از گروه “تارنوش” پیش از این نیز آلبومی انتشار کردن یافته می بود به همین نام، که در آن،  ترکیب سازهای ایرانی و غیر ایرانی شنیده می‌شود. اما در “انسان” تنها صدای ایرانی شنیده می‌شود.

بهنام جهانبیگلو، هنرآموخته در بستری دوفرهنگی(ایرانی و کانادایی) آهنگساز و آرانژیست و سرپرست این دستاورد است و گروهی حرفه‌ای همراه او کار کرده‌اند. آلبوم “انسان” را می‌توان اثری در حیطه موسیقی الکترونیک دانست. اما با صدادهی‌ای که محدود به این نوع موسیقی نیست. میراث ژنتیک او از موسیقی دستگاهی ایران با ماهیت “معاصر” او در طرحی قشنگ همراه شده و موسیقی‌ای را ارایه کرده که آشکارا تعلق به فضای تفکر و تامل دارد، و از حوزه سرگرمی سازی و موزیک اماکن تفریحی‌، فاصله‌ای اشکار گرفته است. تصمیم او تشکیل ماهیت تکرار شوندگی(Repeatativity) بوده و می‌دانیم که تکرار در موسیقی یکی از سه عامل مهم راه اندازی فرم است. در هر کدام از شیار(تراک) های آلبوم یک “تم” معین شنیده می‌شود که سازی ملودیک، آن را می‌نوازد و در هر دوره تکرار(Cycle ) صدای سازی تازه، از زهی تا کمانی و کوبه‌ای، افزوده می‌شود و بافت صوتی تازه‌ای را اراعه می‌کنند تا این که به طور کامل در هم تنیده شوند، در همنشینی با یکدیگر به قوام برسند تا این که شجره‌ای صوتی از این همنوازی شکل بگیرد. ثمره نهایی، در نقطه‌ای از اتحاد جملات واحد و صدادهی‌های رنگارنگ به دست می‌آید و همانجاست که سازی منتخب، یکی از نغمه‌های نواحی ایران را می‌نوازد،(سازی و نغمه‌ای که نماد موسیقی آن ناحیه است: برای مثالً آوایی لُری با کمانچه) و مهار جریان را به دست می‌گیرد و نقطه عطف آن می‌شود. بعد از آن، روی همان نغمه، آن تم‌ها تکرار خواهد شد تا این که از پرصدایی به کم صدایی و خلوت برسند و روی تم مهم فرود همراه شوند. فهمیدن اندیشه طراح این مجموعه، بیشتر از یک بار شنیدن را نیاز دارد

به نظر می‌رسد که نوعی جایگزینی اندیشیده شده در انتخاب و نقش سازها در کار است: عود به جای Base Guitar ؛ سنتور به جای Arpeggios & According Guitar ؛ کوبی ها(Percussion s) نقش Drums☆☆ و دودوک ارمنی برای نقش‌های ملودیک و کنترپوانتیک. انتخاب نوازندگان نه اتفاقی بوده و نه از سر اجبار و ضروری؛ همه عوامل در منتهی‌الیه امکانات حاضر برای کار حرفه‌ای برگزیده شده‌اند.

روشن است که این چنین اثری مطلقاً از آزادانه نواختن‌های بی مقصد(که متأسفانه به نادرست به آن بداهه‌نوازی می‌گویند) دور است و اثرگذاری اختصاصی خود را دارد. آلبوم “انسان” برمبنای پارتیتورهای به دقت نوشته شده و تمرین شده با نظارتی حرفه‌ای است. آلبومی است برای اجرا و ضبط استودیویی. گو این که حرف های‌اند اجرای صحنه‌ای نیز خواهند داشت. آلبومی که در آن از امکانات ساخت صدا و ضبط و ترکیب(Mix) و حرکت‌های ملودیک و هارمونیک موسیقی الکترونیک منفعت گیری شده، اما صدای نهایی آن از سازهای اصیل ایرانی شنیده می‌شود: تار، کمانچه، سنتور، قانون، نی هفت بند، عود، قانون و کوبه‌ای‌های ایرانی(دُم دُم، دف، دایره و تمبک). صدادهی آشناست اما در نحوه منفعت گیری از آنها آشنایی زدایی انجام گرفته است.

بهنام جهانبیگلو – آهنگساز و تنظیم کننده آلبوم «انسان»

بدیهی است که سختی کار به علت نقص‌های فنی همیشگی در سازهای اصیل ایرانی زیاد است و کار دقیق و سختی انجام شده که فرآیند نهایی، خوش صدا و “گوش نشین” از کار در بیاید. فقدان صداهایی در نی هفت بند، کوک خالی کردن‌های دائمی در سنتور، کَرخوانی‌های کمانچه در برخی نقاط و … از مشکلات اولیه می باشند. برای رسیدن به یک ترکیب خوب، بهتر دیده شده که سازها جدا جدا نواخته و ضبط شوند. چرا که سخن بگویید از نواختن قطعاتی عادی با تکنیک متعارف نبوده و راه پرپیچ و خمی طراحی شده که مبدا و مقصد آن با دیگر کارهای به ظاهر شبیه، متفاوت است.

در این آلبوم، مسیر از صداسازهای الکترونیکی(Sample) به سوی انسان بوده و نه برعکس. آپوژیاتورهای اختصاصی صداسازهای الکترونیکی را قانون و سنتور اجرا کرده‌اند و عود ، Base Live هایی را نواخته که طبق معمولً آن را از صداسازهای الکترونیکی می‌گیرند. صداهای عرصه(Pad) هیچکدام دیجیتال نیستند و طبیعی می باشند. انتظار آهنگساز از صدادهی سازها، محوطه میانی(Midrange) بوده، چرا که موسیقی ایرانی، از دستگاهی تا انواع نواحی، در عرصه صداهای بم، فقیرند و تا این مدت در این منطقه صوتی به غنا و گفتن سلیسی نرسیده‌اند. به نظر نگارنده، یکی از اهداف حاضر در تشکیل این آلبوم، منفعت گیری از همین است: Bass Register .

“انسان ” در واقع یک آخر نامه دانشگاهی بوده است. اما می‌تواند “آغازنامه”ای برای راهی باشد که در آن، فناوری و زیباشناسی به گفتگویی گوشنواز برسند. نام گذاری شیارهای آلبوم نیز از سر تفنن و اتفاق و بی منطقی نیست. در این 31 دقیقه ، برداشت(Concept) هایی اراعه شده که مربوط به دریافت‌های انسانی است.

آهنگساز ابتدا به این واژگان و معانیشان اندیشیده و همزمان موسیقی خود را طراحی کرده است : فهمیدن ، شوق ، ایل ، عشق ، و…. انسان . بلی ، “آنک انسان “.

بهنام جهانبگلو، نوه پسری روانشاد منوچهر جهانبگلو(1369_ 1305) ، هنرآموخته مکتب استاد ابوالحسن صبا در نوازندگی سنتور است. جوان‌های قدیمی با نام و نواخته‌ها و نوشته‌های آن مرحوم، آشنایی دارند.

نگارنده در این 38 سال ِنوشتن‌های مدام، وسواس فارسی نویسی خود را با سماجت هرچه همه تر نگهداشته است. ‌یادداشت تازه یک استثناست که به نظر می‌رسد در آینده نزدیک تبدیل به یک قاعده شود! چرا که اولاً زبان فارسی(چه ادبی و چه غیرادبی) برای گفتن دقیق تعداد بسیاری از نکات فنی و تخصصی، زبانی نارسا و فقیر است؛ و معادل سازی‌ها در آن به کارآمدی قابل اتکایی نرسیده است. ثانیاً موسیقی‌ای که نظیر این آلبوم، رویکردی و ماهیتی جهانی(Global) دارد [اینجا هم ناگزیر شدیم به استفاده از زبان اصلی !!] به ناچار باید از دو ساحت زبانی منفعت بگیرد و توانایی نشان داده که زبان مهم عملاً قابل فهمیدن تر از “برساخته‌ها”ی دوستان زحمتکش در ساختمان “فرهنگستان زبان و ادب فارسی” است.

عادله کریم‌زاده نوازنده تار، علیرضا حاج علی شیر نوازنده سنتور، امیر مظاهری نوازنده کمانچه، امین رحیمی نوازنده نی، سیاوش عبدی پرکاشن های ایرانی، یاسمن نجم الدین نوازنده قانون، آیدا عباسی نوازنده قانون، سوگول کریمی خواننده سوپرانو و امیرمهدی مقدم نوازنده عود؛ هنرمندانی می باشند که در آلبوم «انسان» نقش داشته‌اند.

ضبط و میکس این آلبوم را محسن جلیلی برعهده داشته و طراح کاور در این تاثییر شیدا عادل است.

آلبوم «انسان» با حمایتفرشته حسین‌نژاد مدیر خشکبار محسن از چهارم مهر 1403 در همه پِلَتفرم‌های ایرانی و جهانی موسیقی قابل دسترسی است.

انتهای مطلب/