چرا کودکان باید به کتابخانه های عمومی دسترسی داشته باشند؟_دانشجو

دانشجو،‌ محمدمهدی سیدناصری؛ مدرس دانشگاه و پژوهشگر حقوق بین‌الملل کودکان

دسترسی کودکان نسل تازه به کتاب و منبع های آموزشی از حقوق بنیادین و اساسی آن‌ها محسوب می‌شود. با این حال، در تعداد بسیاری از نقاط جهان، کودکان به اختصاصی در جوامع فقیر یا مناطق محروم، از این حق محروم می باشند. کتاب و منبع های آموزشی ابزارهای کلیدی جهت یادگیری و گسترش فکری کودکان می باشند. این منبع های به آن‌ها پشتیبانی می‌کنند تا دنیای اطراف خود را بشناسند، توانایی‌های تحلیلی و انتقادی خود را پرورش دهند و خلاقیت و فکر خود را گسترش دهند. این حق زیاد اساسی در کنوانسیون حقوق کودک سازمان ملل متحد (مصوب 1989میلادی) این‌گونه گفتن شده است: در ماده‌ 28 به حق کودکان جهت تحصیل و دسترسی به اطلاعات اشاره دارد و پافشاری می‌کند که دولت‌ها می‌بایست اقداماتی را برای دسترسی به آموزش با کیفیت انجام بدهند. این چنین در اعلامیه‌  جهانی حقوق بشر (مصوب 1948میلادی) و در ماده‌ 26 این اعلامیه به حق هر فرد برای آموزش و یادگیری اشاره دارد که شامل حق کودکان نیز می‌شود. در همین جهت در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و در ماده‌ی 30 قانون اساسی به حق آموزش و پرورش جهت کلیه‌  افراد اشاره دارد و پافشاری می‌کند که دولت موظف است امکانات ملزوم برای آموزش و پرورش را فراهم کند.

دسترسی به کتابخانه‌های عمومی وسیله‌ای است تا از این طریق، افراد جامعه ضمن شراکت و وجود در محیطی اجتماعی و کنشگری متقابل، بتوانند به کتاب دسترسی داشته باشند و از سپس آموزشی، تربیتی و فرهنگی، گامی در مسیر خودشکوفایی بردارند. کتابخانه عمومی، نقشی مهم در رشد فرهنگی کودکان دارد و می‌تواند عرصه‌ساز شراکت آنان در حیات فرهنگی جامعه شود و از این رهگذر، به تحقق زیاد تر استانداردهای جهانی حقوق بشر، بیانجامد.

کتابخانه‌های عمومی به گفتن مرجع فرهنگی با قرار دادن افکار، عقاید و حاصل اندیشه‌های خلاق در کنار یکدیگر وسیله‌ای برای تشکیل علاقه به مطالعه و پژوهش برای افراد جامعه پدید می‌آورد که می‌تواند کارکردهای مختلفی ازجمله آموزشی، خبر رسانی، فرهنگی و اقتصادی داشته باشد و در این بین نقش و کارکرد اجتماعی آن پررنگ‌تر است.

کتابخانه‌ها به جهت در دسترس داشتن منبع های اطلاعاتی و فضای کتابخانه‌ای، بهترین امکان را برای تشکیل حس شراکت و مراعات حریم و حقوق دیگران فراهم می‌آورند و از طریق مطالعه و شرکت در فعالیت‌های جمعی که در فضای رایگان کتابخانه‌های عمومی ساماندهی می‌شود، عرصه‌های تشکیل همدلی و مطمعن بین خود و افراد جامعه، به وجود می‌آید.

به این علت، از آنجایی که مطابق استانداردهای حقوق بشر، رشد و خودشکوفایی در ربط وثیق با کرامت انسانی بوده و این مهم نیز هسته‌ی سخت و مبنای اساسی برای حق‌های بشری و شهروندی است؛ به این علت هر وسیله‌ای که بتواند طی طریق افراد جامعه را در این مسیر سهولت بخشد، می‌بایست مرکز دقت دولت‌ها باشد.

چون دولت‌ها، به گفتن متعهد در مقوله‌ حقوق بشر، باید ابزار و لوازم ارتقا، حمایتو ترویج حق‌های شهروندی را فراهم آورند. با عنایت به ضمانت دولت‌ها به ایفای حقوق شناسایی شده برای کودکان در چارچوب نظام بین‌المللی حقوق بشر، دسترسی به کتابخانه به مثابه ابزار مهمی در رشد تربیتی و شراکت در حیات فرهنگ ، می‌تواند حق کودک برداشت شود.

در این بین، اقتضائات خاص دوران کودکی به لحاظ روان‌شناختی، تربیتی و حقوقی، ایجاب می‌کند تا کتابخانه و دسترسی به آن برای کودکان توام با الزامات و روشهای خاصی باشد.

در عرصه‌ عمومی و از منظر تعهدات و تکالیف دولت ، مستند به اصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، کنوانسیون بین‌المللی حقوق کودک و اسناد بالادستی نظام جمهوری اسلامی در حوزه‌ فرهنگی، دولت مکلف به ساماندهی مقداری و کیفی کتابخانه‌های عمومی و تشکیل دسترسی عادلانه برای کودکان است.

از منظر نظام حقوق بین‌الملل بشر، گاه تعهدات دولت‌ها را موکول به امکانات و توان آنان نموده و از جنس ضمانت به وسیله می‌پندارند. حال آنکه در چهارچوب‌های فوق، بنابرنظر نگارندگان، ضمانت دولت در تشکیل این امکانات و دسترسی عادلانه برای کلیه‌ کودکان در اقصی نقاط سرزمین، (ضمانت به نتیجه) است و توسل به ادله‌ای همانند محدودیت منبع های و امکانات برای توجیه وضع نامطلوب جاری، قابل پذیرفتن نیست.

تشکیل کتابخانه‌های عمومی مخصوص کودکان و توزیع عادلانه دسترسی به آن، تکلیف و ضمانت دولت‌ها نسبت به کودکان است و با مراعات اقتضائات مهمی نظیر فراهم کردن فضای لذت بردن از مطالعه، سرگرمی‌های کودکانه، محیط فیزیکی مساعد برای کودکان و محدودیت دسترسی به محتوا بر پایه قوانین و مقررات و اقتضائات حاضر و وجود راهنمایان و مربی‌های تخصصی در محیط کتابخانه‌ها همراه خواهد می بود. نظام حقوقی، بیشتر از این نیاز به ایضاح این قضیه به طور حق ندارد و دسترسی کودکان به کتابخانه حق آنان برداشت می‌شود.

کودک به‌گفتن یک انسان، دارای حقوق اساسی و مشترک با دیگر انسان‌ها است. حقوقی که از آن‌ها به گفتن حقوق بشر یاد می‌شود، حقوقی همچون؛ حق بر آموزش، حق بر شنیده شدن، حق بر داشتن غذا، حق بر زیستن، حق بر آشامیدن آب سالم، حق بر بازی و تفریح، حق آزادی گفتن، حق برخورداری از صلح و حق بر دسترسی به کتاب و …… کودکی رویا نیست و حق با کودکان است، یادمان باشد که آینده را انسان‌هایی می‌سازند که « امروز » کودک‌اند، کودکان ما «امروز» نیاز دارند که خوب زندگی کنند و به حقوق‌شان احترام گذاشته شود.

صیانت از مصالح عالیه کودکان، با اهمیت ترین مبنای حقوق کودک و ابدیت‌بخشیدن به حقِ دارا بودن از حق برای کودکان از با اهمیت ترین اهداف خاص نظام حقوق بین‌ا‌لملل کودکان است.

کتابخانه‌های عمومی، نقشی مهم در رشد فرهنگی کودکان دارند و می‌توانند عرصه‌ساز شراکت آنان در حیات فرهنگی جامعه شود و از این رهگذر، به تحقق زیاد تر استانداردهای جهانی حقوق بشر، بیانجامد.

انتهای مطلب/