تلاوت قرآن و خطرات غنا؛ بازدید نظر فقها و امام خامنه ای_دانشجو

به نقل از دانشجو، در سومین روز از نوزدهمین نشست تخصصی استادان، قاریان و حافظان قرآن کریم که به زمان سه روز در حسینیه الزهرا(س) مجتمع امام خمینی(ره) برگزار می‌شود، برخی از اساتید و فعالان قرآنی به بازدید مسائل گوناگون حوالی تلاوت قرآن پرداختند. این نشست تخصصی که به همت شورای عالی قرآن در روز جمعه ۹ آذر برگزار شد، فرصتی می بود تا دغدغه‌ها و دیدگاه‌های قاریان، حافظان و پژوهشگران قرآن نقل شود.

در این روز، مباحث مختلفی از جمله تعریف غنا در فقه، نظرات فقهای مسلمان در خصوص غنا و انواع آن، و شاخص‌ها و معیارهای تلاوت صحیح در قرآن و روایات مورد او گفت و گو قرار گرفت. این چنین دقت اختصاصی‌ای به موضوعاتی همچون آداب و احکام تلاوت، راه‌های جلوگیری از وقوع در الحان شبهه‌ناک، و بازدید تطبیقی غنا در تلاوت قراء شد.

تلاوت قرآن؛ از هنر دینی تا ابزار تحکیم ربط با خدا

محمدحسین سعیدیان، قاری و محقق قرآن کریم، در این نشست ضمن پافشاری بر اهمیت قرآن به گفتن کلام خدا و تجلی پروردگار، اظهار داشت: قرآن کریم از آن جهت که کلام خداست، خود یک سروشی آسمانی و نماد تجلیات الهی است. از این‌رو، تمسک به قرآن و تلاوت آن به‌گفتن یک هنر مقدس دینی مورد پافشاری قرار گرفته است.

این محقق قرآنی تصریح کرد: قرائت قرآن کریم نیازمند مراعات اصول و ضوابط خاصی است که در آنها به کارگیری صدای خوش و تغنی در راستای شأن کلام الهی نقل می‌شود. بر پایه آموزه‌های قرآنی و نظرات فقها، مراعات نزدیک به و ضوابط قرائت قرآن در دو قسمت آداب ظاهری و باطنی اهمیت دارد.

قاری قرآن در ادامه گفت: از جمله با اهمیت ترین اصول قرائت قرآن، پای‌بندی به احکام تجوید، منفعت گیری از تنغیم مناسب با کلام خدا، و تلاوت معنامحور است. قرآن تنها کتابی است که باید با دقت به معنی آن تلاوت شود تا بر روح و جان شنونده تأثیر بگذارد.

نکات کلیدی از نشست تخصصی استادان و قاریان قرآن

سعیدیان این چنین به اهمیت پرهیز از قرائت غنایی و آوازخوانی اشاره کرد و او گفت: قرائت قرآن باید به طوری باشد که هیچ‌گونه شباهتی به آوازخوانی نداشته باشد. بر پایه پیشنهاد مقام معظم رهبری، باید از تلاوت‌های غنایی و تشکیل الحان شبهه‌ناک پرهیز شود.

این محقق قرآن در ادامه افزود: مراتب قرائت قرآن متفاوت است. پایین‌ترین مرتبه آن، قرائت صحیح و قشنگ با صدای خوش است، در حالی که بیشترین مرتبه، رسیدن به جایگاه مبلغین الهی است. قاری قرآن برای دستیابی به این مرتبه عالی باید طهارت باطنی، تقوا، خضوع و خشوع را در نظر بگیرد و اخلاق حرفه‌ای و قرآنی را مراعات کند.

وی در آخر پافشاری کرد: فردی که در مسیر تحقق معنی حق تلاوت قدم می‌گذارد، نه‌تنها به کلام الهی احترام می‌گذارد، بلکه بستری برای افزایش ربط و انس جامعه اسلامی با قرآن فراهم می‌آورد.

تلاوت قرآن و خطرات غنا

حمید ایماندار، پژوهشگر قرآن کریم، در سخنان خود در نوزدهمین نشست تخصصی استادان، قاریان و حافظان قرآن کریم، به تحلیل نوشته «غنای محرم در تلاوت قرآن» پرداخت و پافشاری کرد که مسأله تحقق صوت غنایی در تلاوت قرآن از دیرباز محل او گفت و گو و نظر بین فقهای گوناگون بوده است.

او این چنین تصریح کرد که با دقت به فضای عمومی جامعه اسلامی و اهمیت اختصاصی‌ای که این روزها به هنر تلاوت قرآن داده می‌شود، تذکرات تازه مقام معظم رهبری در خصوص صدمه‌های ناشی از ورود صوت‌های غیر مشروع به تلاوت قرآن، الزام دقت به این مسأله را دوچندان کرده است.

ایماندار خاطرنشان کرد: اسلوب و ساختار اختصاصی تلاوت مرسوم، قواعد تجویدی و ساختار خط‌کشی شده‌ای که در تلاوت به اسلوب مصری وجود دارد ـ بر خلاف ماهیت نواهای مذهبی دیگر همانند مداحی‌های امروزی ـ امکان تحقق صوت غنایی را به حداقل ممکن می‌رساند.

او در ادامه گفت: در یک رویکرد جریان‌شناسی، اگر  رأی برخی فقهای متقدم، همانند صاحب جواهر ـ یعنی صوت مطرب، فارغ از قید لهوی بودن ـ ملاک قرار گیرد، مشروعیت برخی فرازهای تلاوت‌های حاضر با شبهه روبه رو می شود. برای مثالً حس خلسه‌وار و گاه کف‌زدن مستمع، متأثر از نغمه‌پردازی افراطی در برخی تلاوت‌ها ـ که مثالهای عینی آن در کتاب قتلی القرآن ثعلبی یا روایتی از کتاب شریف کافی آمده ـ همان صوت مطربی است که نوشته حرمت شرعی قرار می‌گیرد.

این محقق قرائت قرآن، حالت خفت و سبکی شدید قاری و مستمع را در این رویکرد همان طربی گفت که از منظر برخی فقهای قبل، نوشته حرمت برداشت شده و باید از باب احتیاط، از این چنین فضای موسیقایی خصوصاً در تلاوت، فاصله گرفت.

ایماندار این چنین به تعریف عمده فقهای معاصر اشاره کرد و او گفت: بر پایه نظر این گروه، اگر صوت مطرب لهوی یا صوت لهوی ملاک حرمت‌ باشد، جمع شدن قید طرب‌انگیزی و تناسب با آواهای اختصاصی مجالس لهوی در تلاوت یا هر کدام از این دو به تنهایی، گمان مقداری دارد.

امکان شبهه‌ناک بودن برخی تلاوت‌ها

این محقق به نظر آیت‌الله العظمی خامنه‌ای در این باره اشاره کرد و او گفت: رهبر معظم انقلاب، نوشته حرمت غنا را صوت «لهویِ مضل عن سبیل‌الله» می‌دانند که این اضلال، بر دو نوع اعتقادی و عملی است.

او در این باره گفت: اضلال عملی به صوت محرک و‌ شهوانی اطلاق می‌شود که در این فکر، امکان وقوع آن در تلاوت عادتاً محتمل نیست؛ اما اگر تعریف معظم له از اضلال اعتقادی را هم منظور کنیم، برخی از انواع تلاوت‌ها‌ می‌تواند شبهه‌ناک باشد.

ایماندار خاطرنشان کرد: اضلال اعتقادی در گفتن ایشان، به معنی دور شدن از فضایل و سوق یافتن به سرگرمی و بی‌تفاوتی است.

او تصریح کرد: مصداق این نوع صوت مضل در تلاوت، می‌تواند با اصالت یافتن نغمه‌پردازیِ مفرط منطبق باشد؛ یعنی قاری فقطً آیات قرآن را به میدانی برای تلحین و تنغیم‌‌ بدل نموده و به عبارتی، با آیات قرآن کریم، تلهی کند بدون این که کلام و قداست آن برای او موضوعیت داشته باشد!

از این رهگذر، تحذیر و شبهه نمودن  رهبر معظم انقلاب نسبت به برخی تلاوت‌ها که در بیانات ایشان نقل شده، می‌تواند ناظر بر این چنین تلاوت‌هایی باشد که قاری را به خط قرمزِ«صوت غنایی مضل» نزدیک می‌کند.

ایماندار این چنین به خط قرمزهای تلاوت که باید نسبت به آن‌ها حساسیت نشان داده و هشدار داد، اشاره کرد و او گفت: این موارد عبارت هستند از فاصله گرفتن از آداب و الزامات ظاهری و باطنی تلاوت مؤثر و مشروع،  استماع آواهای غنایی و لهوی خوانندگان به تصمیم تطبیق بر تلاوت،  وهن قداست و حرمت کلام وحیانی و تخفیف و تقلیل شأن قرآن و تالی توسط قاری داخل و خارج از تلاوت، موضوعیت یافتن و تقدم نغمه‌پردازی و تلحین بر لفظ و معنی، ورود به دایره تشبه به فساق و بدعت‌های ناروا.

انتهای مطلب/